Vanavond heb ik de laatste bladzijden gelezen van Odyssey, het vierde boek van Stephen Fry waarin hij de verhalen uit de Griekse mythologie op zijn eigen bijzondere onderhoudende manier vertelt.
Wat een heerlijk boek!
Fry heeft een manier van schrijven waarbij eeuwenoude verhalen ineens heel dichtbij komen. Met humor, oog voor detail en af en toe een heerlijke dosis Britse ironie neemt hij je mee in de wereld van goden, helden, menselijke tekortkomingen en gebeurtenissen die soms zo absurd zijn dat je bijna vergeet dat deze verhalen al duizenden jaren worden verteld.
In Odyssey volgen we Odysseus op zijn lange weg terug naar Ithaka. Een reis vol hindernissen, verleidingen, verkeerde afslagen, verlies en onverwachte ontmoetingen. Telkens wanneer zijn bestemming dichterbij lijkt te komen, gebeurt er wel weer iets waardoor zijn terugkeer wordt uitgesteld.
En toch blijft Ithaka zijn bestemming.

Ik heb ervan genoten. Sterker nog, dit boek heeft mij zo enthousiast gemaakt dat ik nu ook de drie eerdere boeken van Fry, Mythos, Heroes en Troy, wil gaan lezen. Hopelijk bezorgen die mij net zoveel leesplezier.
Maar terwijl ik de laatste hoofdstukken las, merkte ik dat het verhaal mij ook op een andere manier bezighield.
Niet omdat ik mezelf een Griekse held beschouw. Verre van zelfs. Maar omdat ik me realiseerde dat ik, zo’n 24 jaar geleden, mijn eigen Ithaka had gevonden. En dat de weg daarheen bepaald geen rechte is geweest.
De weg naar mijn Ithaka
Mijn reis begon in Breda, voerde mij via Nijmegen naar Grave, bracht mij later weer terug naar Breda en bracht mij uiteindelijk naar Oosterhout. Dat zijn de plaatsen op de landkaart. Maar de werkelijke reis laat zich natuurlijk niet zo eenvoudig beschrijven. Want tussen die plaatsen liggen herinneringen, gebeurtenissen, mensen, liefdes, teleurstellingen, vriendschappen en keuzes die mij hebben gemaakt tot de man die ik vandaag ben.
Sommige wegen heb ik heel bewust gekozen. Andere werden voor mij bepaald. En dan waren er nog de nodige zijpaden waarop ik terechtkwam, soms uit nieuwsgierigheid, soms uit eigenwijsheid en soms omdat ik dacht dat daar mijn bestemming lag.
Niet iedere afslag bleek de juiste. Niet iedere liefde was voorbestemd om te blijven. Niet iedere vriendschap bleek bestand tegen de tijd.
Maar ik zou ook niet zomaar al die omwegen uit mijn leven willen wissen.
Want wie weet waar ik vandaag zou zijn geweest als ik destijds een andere afslag had genomen?
Misschien had ik bepaalde mensen nooit ontmoet. Misschien had ik sommige mooie momenten nooit beleefd. En misschien had ik ook bepaalde lessen nooit geleerd. Het leven geeft je nu eenmaal geen routebeschrijving mee. Je moet onderweg zelf ontdekken welke richting je op wilt.
En geloof me, met mijn eigenwijze karakter heb ik daarbij weleens een omweg genomen die achteraf volkomen overbodig bleek.
Al dacht ik daar op dat moment natuurlijk heel anders over.
Niet iedere storm kwam van zee
Mijn jeugd was niet altijd de veilige haven die ieder kind zou moeten hebben.
Ik heb al jong geleerd dat een thuis niet automatisch een plek is waar je je veilig voelt. Dat volwassenen niet altijd de bescherming bieden die je van hen zou mogen verwachten. En dat je soms veel eerder zelfstandig moet worden dan eigenlijk goed voor je is.
Mijn vader was daarin geen gids die mij de weg wees.
Hij was eerder een obstakel dat ik moest zien te overwinnen.
Een vader op afstand, die voor mij nooit werkelijk de vader is geweest die ik nodig had. Niet iemand op wie ik kon terugvallen, maar iemand van wie ik uiteindelijk afstand moest nemen om mijn eigen weg te kunnen vinden. Dat klinkt misschien hard, maar het is wel hoe ik het heb ervaren.
En toch heeft ook hij mij gevormd.
Niet door wat hij mij heeft gegeven, maar misschien juist door wat hij mij niet heeft kunnen geven.
Ik heb daardoor geleerd wat voor vader ik zelf wilde zijn.
Welke fouten ik niet wilde herhalen.
Hoe belangrijk het is dat een kind zich veilig, geliefd en gesteund voelt.
Misschien zijn dat wel de vreemdste lessen van het leven.
Dat zelfs iemand die je liever niet als voorbeeld neemt, uiteindelijk invloed heeft op wie je wordt.
De mensen die achter mij stonden
Gelukkig waren er op mijn reis ook mensen die mij hielpen om mijn weg te vinden.
Mensen die, om toch even in de Griekse mythologie te blijven, mijn eigen Athena’s waren. Niet met goddelijke krachten of een glimmend harnas, maar gewoon door er te zijn wanneer dat nodig was.
Mijn oma Lotte was zo iemand. Een veilige plek in een jeugd waarin veiligheid niet altijd vanzelfsprekend was.
Mijn moeder natuurlijk ook. Een vrouw met een eigen karakter, een enorme levenslust en een minstens zo grote dosis eigenwijsheid. We leken in sommige opzichten behoorlijk op elkaar en dat leverde natuurlijk ook weleens de nodige discussies op. Maar ze was mijn moeder. Mijn hele leven lang.
En dan was er Charley, mijn stiefvader. Ook onze verhouding kende zijn eigen geschiedenis. We begonnen bepaald niet als de beste vrienden, maar groeiden uiteindelijk naar elkaar toe. Hij werd mijn captain en mijn buddy. We deelden onze liefde voor het bowlen, onze eigenzinnigheid en uiteindelijk ook mooie herinneringen die ik nog altijd koester.
Charley is inmiddels al vijftien jaar niet meer onder ons.
Mijn moeder verloor ik afgelopen juli.
En dat gemis is er.
Soms nadrukkelijk aanwezig, soms heel stil op de achtergrond. In een liedje, een foto, een herinnering of een moment waarop ik haar eigenlijk gewoon even iets zou willen vertellen.
Het vreemde van ouder worden is dat je steeds meer mensen met je meedraagt die niet meer naast je kunnen lopen.
Maar hun betekenis verdwijnt daarmee niet.
Integendeel. Soms begrijp je pas later hoe belangrijk iemand werkelijk voor je is geweest.
Ook buiten mijn familie waren er mensen die mij hielpen. Trainers, coaches, vrienden en anderen die op belangrijke momenten in mij vertrouwen hadden, mij een kans gaven of mij simpelweg lieten merken dat ik ertoe deed.
Niet iedereen is mijn hele reis blijven meelopen. Sommigen waren er maar een korte periode. Anderen zijn nog altijd dichtbij.
Maar allemaal hebben ze, ieder op zijn eigen manier, iets achtergelaten.
Liefdes, omwegen en nieuwe bestemmingen
En natuurlijk waren er de liefdes.
De eerste verliefdheden, de relaties waarvan je op dat moment denkt dat ze voor altijd zullen duren, en de momenten waarop je ontdekt dat twee mensen toch niet dezelfde kant op willen.
Ik kijk daar niet met spijt op terug.
Natuurlijk zijn er dingen die ik achteraf anders had kunnen aanpakken. Woorden die ik beter niet had kunnen uitspreken, keuzes die misschien verstandiger hadden gekund en momenten waarop mijn koppigheid mij behoorlijk in de weg zat.
Maar iedere relatie heeft mij ook iets geleerd.
Over liefde, vertrouwen, teleurstelling, verwachtingen en vooral over mezelf.
Soms moet je eerst ontdekken wat niet bij je past voordat je werkelijk begrijpt wat je zoekt.
En soms moet je accepteren dat een mooie periode niet minder waardevol wordt omdat er uiteindelijk een einde aan komt.
Al die ervaringen hebben mij meegenomen naar waar ik vandaag ben.
Naar mijn eigen Ithaka.
Mijn Ithaka
Want uiteindelijk heb ik haar gevonden.
Niet ergens aan de andere kant van de wereld. Niet na het verslaan van een monster of het trotseren van een woedende zeegod.
Gewoon hier, in Oosterhout.
Bij Angela, mijn eigen Delphine, en bij onze zoon David, mijn eigen Telemachos.
De twee mensen met wie ik mijn dagelijkse leven mag delen.
Met wie ik kan lachen, discussiëren, plannen maken, soms lekker eigenwijs kan zijn en vooral kan genieten van alles wat we samen hebben opgebouwd.
David zien opgroeien tot de jonge man die hij inmiddels is, is misschien wel een van de mooiste onderdelen van mijn reis.
Hem zijn eigen weg zien zoeken, zijn dromen zien najagen, zijn successen zien beleven en ook zijn teleurstellingen zien verwerken.
En daarbij mogen zijn.
Niet om zijn route voor hem uit te stippelen, maar om hem te steunen wanneer hij dat nodig heeft.
Misschien is dat ook wel het grootste verschil tussen de vader die ik zelf heb gehad en de vader die ik probeer te zijn.
Mijn Ithaka is ook de familie die, ieder op een eigen manier, deel uitmaakt van mijn leven.
Mijn nicht Kika, tante Julia en aunty Josie, met wie ik regelmatig contact heb. Mensen met wie ik niet alleen familiebanden deel, maar ook herinneringen, verhalen en de verbondenheid met onze familiegeschiedenis.
En dan zijn er tante Betty, mijn lieve tante Hobbit, en de Domina, die vanuit het niets berichten naar mij sturen. Wat verder weg, maar daarom niet minder dierbaar. Ook met hen onderhoud ik contact en zijn er momenten waarop je merkt dat familiebanden niet afhankelijk zijn van de afstand tussen elkaar.
Natuurlijk zijn er binnen een familie ook verschillende verhoudingen. Niet iedere band is even hecht en niet iedere weg blijft een gezamenlijke weg. Soms groeien levens uit elkaar en krijgt verbondenheid een andere betekenis.
Ook dat hoort bij het leven.
Want familie is voor mij niet uitsluitend een kwestie van dezelfde afkomst of dezelfde achternaam. Het gaat ook om de mensen met wie je werkelijk verbonden bent, met wie je lief en leed kunt delen en bij wie je jezelf kunt zijn.
En daarnaast zijn er al die andere mensen die mijn leven kleur geven.
Collega’s met wie ik dagelijks samenwerk, mensen uit het voetbal, het bowlen en het padel. Oude bekenden, nieuwe vrienden en mensen die ik misschien maar af en toe tegenkom.
Sommigen kennen mij al tientallen jaren. Anderen kennen alleen de man die ik vandaag ben. En dat is eigenlijk best bijzonder. Want niemand van hen kent precies dezelfde versie van mij.
De jongen uit Grave, de jonge man uit Breda, de zeemiliciën, de bowler, de voetballiefhebber, de collega, de trainer, de partner en de vader.
Het zijn allemaal stukjes van dezelfde persoon.
De man die ik vandaag ben
Als ik terugkijk, zie ik geen volmaakt leven.
Ik zie mooie momenten en moeilijke periodes.
Ik zie kansen die ik heb gegrepen en kansen die ik heb laten liggen.
Ik zie mensen die mij lief waren en die ik ben kwijtgeraakt.
Ik zie ook mijn eigen fouten.
Want laten we vooral niet doen alsof ik altijd de juiste beslissingen heb genomen. Mijn eigenwijsheid, mijn soms wat directe manier van reageren en mijn neiging om dingen op mijn eigen manier te willen doen, hebben mij ongetwijfeld weleens in de problemen gebracht.
Maar ze horen ook bij mij.
Ik ben gevormd door alles wat ik heb meegemaakt. Door de liefde die ik heb gekregen, maar ook door het gemis ervan. Door de mensen die mij steunden en door degenen die mij tegenwerkten. Door de wegen die ik bewust koos en de omwegen die ik achteraf misschien liever had vermeden.
En ik heb geleerd dat je niet alles hoeft te begrijpen om er toch vrede mee te kunnen hebben.
Het verleden kan ik niet veranderen.
Ik kan er wel naar kijken, ervan leren en proberen de goede dingen mee te nemen naar de toekomst.
Dat is misschien ook waarom ik tegenwoordig steeds vaker mijn herinneringen opschrijf. Niet om terug te verlangen naar vroeger, maar om te begrijpen hoe al die losse hoofdstukken samen mijn levensverhaal vormen.
En morgen?
Mijn Ithaka heb ik gevonden.
Maar dat betekent natuurlijk niet dat mijn reis voorbij is.
Er zullen nieuwe uitdagingen komen. Nieuwe ontmoetingen, nieuwe ervaringen en ongetwijfeld ook nieuwe teleurstellingen.
Er zullen mensen bijkomen en er zullen mensen wegvallen. Zo werkt het leven nu eenmaal.
Maar het grote verschil met vroeger is misschien dat ik niet meer op zoek hoef naar de plek waar ik thuishoor.
Die heb ik gevonden.
Bij Angela en David. Bij de mensen die mij lief zijn. In het leven dat we samen hebben opgebouwd.
En wanneer ik ’s avonds thuis op de bank zit, met een goed boek in mijn handen, besef ik soms hoe bijzonder dat eigenlijk is.
Dat al die omwegen, al die gebeurtenissen, al die mensen en al die keuzes uiteindelijk hebben geleid naar precies deze plek.
Niet naar een volmaakt leven, maar naar mijn leven.
En daar ben ik dankbaar voor.
Stephen Fry heeft mij met zijn Odyssey niet alleen een prachtig verhaal bezorgd, maar mij ook onbedoeld laten nadenken over mijn eigen reis.
Ik kijk inmiddels uit naar Mythos, Heroes en Troy. Nog drie boeken vol verhalen over goden, helden, menselijke zwakheden en de soms wonderlijke wegen die het lot voor hen in petto heeft.
Hopelijk zijn ze net zo mooi als deze.
En ondertussen schrijf ik rustig verder aan mijn eigen verhaal.
Niet meer op zoek naar Ithaka, maar genietend van het leven dat ik er, na alle omzwervingen, mag leiden.
